Mesleki Eğitim Merkezleri’nde (MESEM) yaşanan iş cinayetlerine dikkat çekmek isteyen 16 gencin tutuklanması, Türkiye’nin birçok kentinde eş zamanlı protestolarla karşılandı. Eğitimciler, sendikalar, öğrenci örgütleri ve insan hakları savunucuları, “çocukları ölüme sürükleyen düzen yargılansın, gençler serbest bırakılsın” talebiyle meydanlara çıktı.
MESEM’lerde artan iş cinayetleri tepkileri büyütüyor
Son yıllarda MESEM kapsamında işletmelere gönderilen çocuk ve genç işçilerin maruz kaldığı iş kazaları ve iş cinayetleri kamuoyunda büyük endişe yaratıyor. Zorunlu staj, beceri eğitimi ve çıraklık adı altında düşük ücretle, çoğu zaman da kayıtdışı ve denetimsiz koşullarda çalıştırılan öğrenciler, ağır sanayi tesislerinden atölyelere kadar geniş bir yelpazede tehlikeli işlerde görev alıyor.
Uzmanlar, MESEM sisteminin, “eğitim” başlığı altında ucuz işgücü yaratma mekanizmasına dönüştüğünü vurguluyor. İş güvenliği önlemlerinin yetersizliği, denetim eksikliği ve çocuk işçiliğinin fiilen meşrulaştırılması, son dönemde yaşanan ölümlü iş kazalarının ana nedenleri arasında gösteriliyor.
16 gencin tutuklanması ülke çapında protesto edildi
MESEM’lerdeki iş cinayetlerine ve çocuk işçiliğine dikkat çekmek amacıyla düzenlenen eylemlere katıldıkları gerekçesiyle 16 gencin tutuklanması, Türkiye’nin dört bir yanında tepkiyle karşılandı. İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Adana ve Diyarbakır başta olmak üzere birçok ilde yapılan basın açıklamaları ve yürüyüşlerde, tutuklamaların hukuksuz olduğu savunuldu.
Beşiktaş’ta binler “Çocuk işçiliğine son” dedi
İstanbul’da en kitlesel eylemlerden biri Beşiktaş’ta gerçekleşti. Çeşitli sendikalar, meslek odaları, kadın örgütleri ve öğrenci gruplarının çağrısıyla bir araya gelen kalabalık, MESEM sistemini ve gençlerin tutuklanmasını protesto etti. Beşiktaş İskele Meydanı’nda yapılan açıklamada, MESEM’lerin “çocuk emeğinin sömürüldüğü, can güvenliğinin olmadığı alanlara” dönüştüğü ifade edildi.
Söz alan konuşmacılar, “Bu ülkenin çocukları ve gençleri atölyelerde, madenlerde, inşaatlarda ölmesin diye ses çıkaranlar tutuklanıyor. Asıl yargılanması gereken, çocukları ölüme gönderen bu düzen ve onu koruyanlar” sözleriyle tepkilerini dile getirdi.
Diğer şehirlerde de kitlesel katılım
Ankara’da Sakarya Caddesi’nde, İzmir’de Alsancak’ta, Eskişehir’de Adalar bölgesinde yapılan eylemlerde de benzer talepler öne çıktı. “Çocuk işçi istemiyoruz”, “MESEM değil, nitelikli eğitim”, “Protesto hakkı suç değildir” yazılı pankartlar taşındı.
İnsan hakları örgütleri, baroların insan hakları merkezleri ve çocuk hakları savunucuları, yaptıkları ortak açıklamalarda, 16 gencin derhal serbest bırakılmasını, MESEM’lerin ise bağımsız bir komisyon tarafından denetlenmesini istedi.
“Çocukları ölüme sürükleyen düzen yargılansın” çağrısı
Eylemlerde en sık atılan sloganlardan biri “Çocukları ölüme sürükleyen düzen yargılansın” oldu. Bu slogan, yalnızca MESEM’lerdeki iş cinayetlerine değil, genel olarak güvencesiz çalışma koşullarına, taşeron sistemine ve yaygınlaşan çocuk işçiliğine karşı bir itirazı ifade ediyor.
Sendikalar: Eğitim adı altında sömürüye son verilmeli
İşçi ve emek örgütleri, mesleki eğitim adı altında yürütülen sistemin köklü biçimde değiştirilmesini talep ediyor. Sendikaların hazırladığı raporlarda, MESEM öğrencilerinin büyük bölümünün asgari ücretin çok altında ücretlere çalıştırıldığı, çoğunun sigortasının tam yatırılmadığı ve iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin kağıt üzerinde kaldığı belirtiliyor.
- Çocuk işçiliğinin tüm biçimleriyle yasaklanması
- MESEM öğrencilerinin çalışma saatlerinin kısaltılması
- İş güvenliği denetimlerinin artırılması
- İşverenlere yönelik ağır yaptırımlar getirilmesi
- Eğitim müfredatının, öğrencilerin gelişimini esas alacak şekilde yeniden düzenlenmesi
Bu talepler, hem Beşiktaş’taki eylemde hem de diğer illerde yinelendi. Eğitim sendikaları, “çocukların atölyeye, şantiyeye değil, nitelikli okullara ihtiyacı var” vurgusunu yaptı.
Hukukçular: Protesto hakkı anayasal güvence altında
Baro temsilcileri ve hukukçular, 16 gencin tutuklanmasının ifade özgürlüğü ve toplantı-gösteri yürüyüşü hakkı açısından ciddi bir ihlal olduğunu savunuyor. Anayasa ve uluslararası sözleşmelerin, barışçıl protesto hakkını güvence altına aldığı hatırlatılarak, gençlerin serbest bırakılması için hukuki girişimler başlatıldı.
Hukukçular, “İş cinayetlerini, çocuk işçiliğini ve güvencesizliği protesto etmek suç değildir; aksine toplumsal bir sorumluluktur” diyerek, yargının bu süreçte bağımsız ve tarafsız davranması gerektiğini vurguladı.
MESEM sistemi ve çocuk işçiliği tartışması derinleşiyor
MESEM modeli, özellikle son dönemde artan iş kazaları ve çocuk ölümleriyle birlikte daha sert biçimde tartışılıyor. Eğitim bilimciler, mesleki eğitimin zorunlu üretim baskısından arındırılması gerektiğini, öğrencilerin pedagojik ve psikolojik gelişiminin öncelik olması gerektiğini savunuyor.
Uzmanlara göre, Türkiye’deki mesleki eğitim politikaları, sanayinin ucuz ve esnek işgücü talebine göre şekillendiriliyor. Bu durum, çocuk işçiliğinin yapısal olarak yeniden üretildiği bir tabloya yol açıyor. Beşiktaş başta olmak üzere ülke genelinde yükselen itirazlar, bu yapının sorgulanmasını hızlandırmış durumda.
Aileler de endişeli
MESEM kapsamında çalışan birçok öğrencinin ailesi, çocuklarının işyerlerinde maruz kaldığı riskler nedeniyle kaygılı. Eylemlere katılan bazı veliler, çocuklarının ağır işlerde, uzun mesailerle çalıştırıldığını, işyerlerinde yeterli gözetim olmadığını dile getiriyor.
Aileler, “Çocuklarımızı meslek öğrensin diye gönderdik, can güvenliklerinden endişe eder hale geldik” diyerek, hem işverenlere hem de Milli Eğitim Bakanlığı’na sorumluluklarını hatırlatıyor.
Gençler: “Geleceğimiz için ses çıkarıyoruz”
Tutuklanan 16 gence destek için yapılan eylemlerde söz alan gençler, taleplerini “gelecek, güvenlik ve adalet” üç başlığında topluyor. Üniversite ve lise öğrencileri, MESEM’lerdeki arkadaşlarının yaşadıklarıyla kendi güvencesiz gelecek kaygıları arasında doğrudan bağ kuruyor.
Gençlik örgütleri, “Biz, arkadaşlarımız ölmesin, sakatlanmasın, eğitim hakkı gasp edilmesin diye sokağa çıktık. Geleceğimizi savunuyoruz” diyerek, baskı ve tutuklamalarla geri adım atmayacaklarını ifade ediyor.
Özet
MESEM’lerde yaşanan iş cinayetlerine isyan eden 16 gencin tutuklanması, Beşiktaş başta olmak üzere ülke genelinde geniş çaplı protestolara yol açtı. Eylemlerde, çocukları tehlikeli işlere ve ölüme sürükleyen mevcut düzenin yargılanması, çocuk işçiliğinin son bulması ve tutuklu gençlerin derhal serbest bırakılması talep edildi.
